Klasik edebiyata giriş kitapları
23 Jun 2010 Şərh yazın
in Edebiyat dünyası Tags: dostoyevski, kitap, Klasik edebiyata giriş kitapları, klassik edebiyat, roman, tolstoy
Bir işin başlangıcı, o işin en zor kısmıdır. Oda toplamaya başlamaktan İngilizce öğrenmeye kadar bu böyledir. Eh,
edebiyat hakkında ahkam kesmek için de öğrenilecek çok şey olduğuna göre, bunun ucundan da bir vakit tutup bir başlangıç yapmak gerekiyor. Çok satanlar çok satanlar, nereye kadar? İster edebiyata gönül vermek isteyen bir çaylak olun, ister bilmiş bilmiş yorum yapmak için size uygun blöfçünün rehberini arayan bir kurnaz, İşte Genç imdadınıza bir kez daha süper kahraman edasıyla yetişti. Buyrun, size edebiyat dünyasına giriş niteliğindeki kitapların listesini sunuyoruz.
Don Kişot – Cervantes: La Manchalı yaratıcı asilzade Don Kişot, İlhan İrem’in şarkılarına bile malzeme olmayı başarmış bir süper kahraman. Belki de yel değirmenlerine karşı savaşan, şövalyelik ruhunu diriltmeye niyetli bir zavallı.
Esasen Don Quijote diye yazılıyor ve “Don Kihote” diye okunuyor ama bize kalırsa abartmayın. Don Kişot, başından büyük işlere bulaşan, korkusuz bir kahramandı ve her önemli edebiyat eseri gibi idealizmi anlatan alt metinleri, esas hikayesi kadar önemliydi. Cervantes’in 1605′te yazdığı kitap, iki cilt ve 900′den fazla sayfadan oluşuyor. Edebiyat kurdu olmak şıp diye olacak iş değil haliyle.
2002′de, dünyanın en seçkin yazarlarından oluşan 100 kişilik bir kurul tarafından ‘yazılmış en iyi kurgu eser’ seçilmişti. İlk yazılmış roman olduğunu da unutmayalım. Dünyada İncil’den sonra en fazla basılmış kitap da bu. Sadede gelirsek, edebiyat kurdu olmak için okumaktan başka alternatifiniz mevcut değil.
Suç ve Ceza – Dostoyevski: Rus edebiyatının başbakanı Dostoyevski’nin “Suç ve Ceza”sı, pek az kitabın başarabildiği bir şeyi; olayları bir film izliyormuş berraklığıyla kafanızda canlandırabilmeyi başarıyor. Aynı şeyi Tolstoy için de söyleyeceğiz daha sonra.
“Suç ve Ceza”da karakterler o kadar iyi betimleniyor ki betimlenmekten daha çok biçimleniyorlar adeta. Eserin uzun olduğuna bakıp umutsuzluğa kapılmayın, uzun kitapların mutlaka zor olması gerekmediğini Don Kişot ile anlayamadıysanız bu kez anlayacaksınız.
Vicdan mevhumunu sorgulayan, insanın kendi ile hesaplaşmasını, suç işlemenin altında yatan psikolojiyi çözümlemeye çalışan -çalışan mı dedik, çözümleyen demeliydik- bu büyük roman, sadece okurken değil, okuduktan sonra da kafanızı kurcalamaya devam ediyor. Tolstoy, Dostoyevski için ne demiş biliyor musunuz: “Onun kalemini Tanrı kullanıyor”. Kimseye başka laf etmek düşmez artık.
Savaş ve Barış – Tolstoy: Rus edebiyatının bir diğer önemli yazarı Tolstoy’un, dünya edebiyatının en önemli romanlarından biri olan “Savaş ve Barış”ına geldi sıra. Kitap, Napolyon’un Rusya’yı işgali arka planında, barındırdığı beşyüzden fazla kahramanın ruhsal durumunu, tarihe yön veren kahramanların aslında tarihin birer oyuncağı olduğunu anlatan huzursuz bir eser. Çeşitli yayınevlerinden çıkmış, 700 sayfadan 2000 sayfaya kadar farklı kalınlıkta pek çok baskısı var. Tolstoy’un kitabına başta “savaş, ne işe yarar ki” anlamına gelen Rusça bir isim koyduğu, ancak daha sonra değiştirdiği söylenir. İlgili Seinfeld bölümünü düşünerek gülüyoruz ama gayet ciddi bir kitap karşımızdaki.
Parma Manastırı – Stendhal: “Parma Manastırı”nda, Rönesans sırasında bir İtalyan prensliğinde yaşanan entrikalar anlatılır. Romanın kahramanı Fabrice Del Dongo, özgürlüğüne düşkün, romantik, sıra dışı, aşka bağımlı bir soyludur ve bu özellikleri toplum kurallarına ters düşmektedir. “Parma Manastırı”, bugünkü önemini biraz da Balzac’ın kendi dergisinde bu romanı üstüste üç kere okuduğunu ve bir başyapıt olduğunu yazmasına borçlu. Elbette Stendhal’ın sürükleyici dili, okurken sizi şaşırtan ve umutlandıran hikayesine ek olarak.
Ölü Canlar – Gogol: “Ölü Canlar”, Rus toplumuna, sınıfsal sisteme ve kanunlara yönelik mizahi ama sert bir eleştiri. “Ölü Canlar”ın başarısının sırrı diğer başarılı eserlerle aynı; karakterleri ve olayları gözümüzün önünde yaşanıyor gibi başarıyla anlatması. Okurken, Rus soyluları ve köylüleri arasındaki ilişkileri, sanki o toprak sisteminin bir parçasıymışsınız gibi iyi anlıyorsunuz. Bunun sırrı da diyalogların akıcı olması ve günlük hayatı anlatan uzun tasvirlerle atmosferi hissedebilmeniz. Dostoyevski için “kalemini Tanrı kullanıyor” dendiyse, Gogol için de “yazdıklarını aslında şeytan yazıyor” denmiş. Döneminde anlaşılmamak ve saçma sapan biçimde suçlanmak, önemli bir kitap yazdığınızı göstermez de neyi gösterir?
İhtiyar Adam ve Deniz – Hemingway: “İhtiyar Adam ve Deniz”, bu on kitap içinde belki de en sevdiğimiz üç kitaptan biridir. Tabii ki bu öznel görüş sizin üzerinizde bağlayıcı olmayacaktır. Yine de romanın edebiyat dünyasındaki saygınlığı ve Pulitzer ödüllü, hatta Oscar ödüllü olması (filmi bile çekildi), özel ihtimam göstermeniz gereken kitaplardan biri olması durumunu gözünüze sokmuyor da ne yapıyor? Yaşlı bir balıkçının, büyük bir balığı yakalamak için inat etmesinin ardından denizde geçirdiği iki günü anlatan kitap, elbette etrafta bahsedecek başka şeyler olmadan, basit ve yalın konusu ile kendini sıkmadan baştan sona okutması ile başarılıdır. “Alt metin” durumu burada da söz konusu, sıradan bir balıkçı hikayesi deyip sakın ola atlamayın. “İhtiyar Balıkçı” ismiyle görürseniz onu tercih edin, eski çeviriler daha başarılı.
Fareler ve İnsanlar – Steinbeck: “Parma Manastırı” aşk hakkındaki en iyi kitaplardan biriyse, “Fareler ve İnsanlar” da dostluk hakkındaki en iyi kitaplardan biri olmalı. Bu kitap da “Ölü Canlar” gibi toplumsal yaşam hakkında önemli şeyler söyler; ancak bu sefer konu Amerikan yaşam tarzı, Amerikan rüyasıdır. Her bölümün ilk sayfasında yapılan tasvirler, kitabın en önemli kısımlarıdır bize sorarsanız. Karakterlerin yalnızlık ve umutsuzluk duyguları o kadar trajik anlatılmıştır ki duygulanmadan okumanız mümkün değildir. Okuduktan sonra, en başarılı edebiyat uyarlamalarından biri olan filmini de izlemek isteyeceksiniz.
Sefiller – Victor Hugo: “Sefiller”, Victor Hugo’nun 1500 sayfalık, tasvirler ve bitmek bilmeyen karakter incelemeleri ile dolu romantik klasiğidir. Aşmış edebiyat eserlerinin kötü film uyarlamaları ve kötü çeviriler ile katledilmesi konusunda da bir klasiktir aynı zamanda. Kitapçılarımız, kötü çevrilmiş, bir de üzerine bu kötü çevirilerden kısaltılmış versiyonlarla doludur. Maalesef Liam Neeson ve Geoffrey Rush’ın oynadığı filmi de umutsuz vakadır. Sefiller’in uzun yıllar önce, TRT’de yayınlanmış bir çizgi dizisi vardı, o zaman farkında değildik ama romana en sadık kalan uyarlama oymuş meğer, izleyebilmenizi isterdik. Jean Valjean’ın başından geçen, pişmiş tavuğun başına gelmemiş olayları mutlaka canlı izlemek istiyorsanız çok başarılı müzikal versiyonu, yolu Londra’ya düşenler için devamlı sahneleniyor.
Yabancı – Albert Camus: Eğer lisenizde edebiyat dersinde zorla işlenmediyse, hala “Yabancı”yı nefret etmeden okuma şansınız var demektir. Nedendir bilmek bizi aşıyor ama bu kitap, edebiyat derslerinde en çok üzerinde durulup en bıktırılan kitaplar listesinde, az önce bahsettiğimiz tüm klasiklerin üzerinde yer alıyor. Meursault, annesinin cenazesinde ağlamadığı, mezarı başında sigara içtiği için cinayet işleyebileceği varsayılan ve suçlanan zavallı bir adam. Hayat saçmadır, dünya adaletsizdir ve 2000 sayfa olmayan bir klasik okumayı düşünüyorsanız kitabınız işte budur. Babalar ve Oğullar – Turgenyev: Bakınız bu roman liselerde zorla okutulmadığı için bir miktar daha az bilinir ama çok daha az nefret edilir. İşin aslına bakarsanız okuması zor bir romandır. Baba ve oğul arasındaki çatışma, Rusya’daki kuşak çatışmasını temsil eder. Yer yer duygusal, çokça nihilist bu klasik ile 10 kitaplık listeyi bitirdik, bunlar sizi epey bir idare eder artık.
Enigma..
12 Dec 2009 Şərhlər
in Filosofía Tags: ölüm, din, Enigma, əsər, millətlər, qeydlər, roman, sərxoş, tanrı, var oluş, xancan kerimov
Enigma….
“Bura Parij deyil Azərbaycandı
Burdakı əsgərlər çox mehribandı
10 günlük məzuniyyət 30 şirvandı
Şirvansız əsgərə yazığım gəlir
Səhər saat 6-da padyom verəndə
Belinə afseriski kəmər giyəndə
Bax onda əsgərə yazığım gəlir…. Teymurdan” – tapdığı qara üzlü dəftərin arxasında oxuduğu bu yazıdan heçnə anlamayıb dəftərin ilk səhifəsini açdı-
“..Hamımızın həyatında qaraladığı gündəliklər ya da xatirə dəftərləri vardır.Kimiləri hər yerə özüylə gəzdirər , kimiləri unudub buraxar ,kimiləriysə yastığının altında gizlədər o qara üzlü dəftərini.Özümüzdən belə gizlətdiyimiz sirlər olar bu dəftərlərdə .Kədərlərimiz, sevinclərimiz, ümidlərimiz..Hər səhifəsində ayrı bir həyat,ilk eşqimiz , ilk böyük yalanımız, ilk çekdiyimiz siqaret , ilk qorxumuz , ilk öpüşümüz , eve gecikəndə atamızın vurduğu ilk şillə..Hamıda olmasa belə bir çoxumuzun yaşadığı anlardır bunlar..Bəzən yazmaqdan sıxılar açar geriləri oxuyarıq bəzənsə “görəsən 3 il sonra necə olacam” kimi qeydlər yazarıq dəftərin sağına , soluna..səhifələri çevirdikcə o səhifələrin yazıldığı günə dönərik.Bəzi səhifələrdəysə qurumuş göz yaşı,keçmişimizdən ən acı xatirələrlə.. Ən qiymətli fikirlərimiz nələr idi, Ən sıx yaşadığınız hisslərimiz nələr idi, Ən əhəmiyyətli hərəkətlərimiz nələr idi? Yazardıq…Biraz da çalışardıq ədəbi olsun..Qurduğumuz cümlələrlə öyünərdik…” - Bu sətrləri də oxuyub dəftəri bir neçə səhifə vərəqlədi.. Bu yazı əvvəlkindən bir neçə ay sonraya aid idi,mürəkkəbin izləri səhifələrin tərs tərəfinə hopmuşdu, yazı güclə oxunurdu,maraq bürüdü və oxumağa başladı – “
İspan olardım- Amerikalıları qılıncdan keçirməklə öyünərdim ,sahillərimin alman, ingilis və ərəblər tərəfindən işğalını görməməzdən gələrdim, küçələrimdə öküzlər gəzərdi ,qadınlara təsir etməkçün dar şalvarlar geyinərdim.
Amerikalı qırmızıdərililərdən olardım – onlar kimi at oğrusu ,quldur dəstə başçısı, qiyamçı olardım, terorist olardım ölkəm hər zaman döyüşlərdən qalib qayıdardı, rembo yada terminator da ola bilərdim.
İngilis olardım – isti pivə içərdim, həftədə bir dəfə duş qəbul edərdim, maraq dolu turist ya tacir vəya müstəmləkəçi, keçmişimlə yaşayaraq hələ də imperator olduğumu düşünərdim, yada Prens Charlesin yolunu gözləyərdim.
Avustralyalı olardım – bütün ölkələrdən uzaqda, babamın tanınmış cani olmasıyla öyünərdim , bu dəfə soyuq pivə içərdim,içərdim yenə içərdim..
Alman olardım – türkləri nökər edərdim,darıxanda başqa millətləri də darıxdırardım, tariximi gizlədərdim ,çox sıxışanda günahkaram deyərdim..
Fransız olardım – itaətli olardım, ilbiz ya da qurbağa yeyərdim, danışığımdan qadınlar huşunu itirərdi, çirkin olsamda film ulduzu olardım.
Hindli olardım – sabahdan axşama qədər meditasiya, ətrafımda inəklər, kamasutra, evimin içində meymunlar olardı..
Afrikalı olardım – bütün yardım kampaniyaları mənimçün olardı, qohumlarım ya basketbolçu ya repçi ya da bəlkə bir gün oyuncaq prezident olardı.
Yapon olardım – dövləti idarə edənlərin kreslosundan qalxmasıyçün ölməsini gözləməzdim.
Erməni olardım – ki göyçə mahalında yaşayım yada zəbt etdiyim Şuşada.
İtalyan olardım – bilərdim ki, yaraşığım var ya da day-dayım.
Yəhudi olardım – kimisi kimi dilənçi sələmçi yada banker..
Çinli olardım,yox olmazdım.
Bəlkədə mexikalı bir kovboy olardım,yada Tolstoy olardım..Ama sonda onun etdiyi kimi müsəlman olmazdım..Ya da qanun olardım,yox ya da olmazdım.Picasso, Bethoven, Aristo , Da vinci ,ya da İsgəndər olardım ama olmadım. Niyə bilmirəm , bəlkə tanrı onları daha çox sevib, ya da tam tərsi mənə yazığı gəlib. Tərk edilmiş bir evin krantından axan bir damla su da ola bilərdim çiçəklərin dirilik suyu bir parça polen də ola bilərdim ama olmadım. Zəhər olub damarlara axmaq necə??..Apaçi olardım qaraçı , barbar , bəlkə də bir dilənçi olardım.. Qürurlu bir dilənçi.. Hər nə qədər doğrudursa bu təzad.. Partizan olardım döyüşlərdə bəlkə vasililərə bir köməyim dəyərdi.. Ya da bəlkə Argentina steplərində gecə gündüz işləyən əkinçi olardım , nökər,xidmətçi ,çavuş, zabit,ya da nizamlı bir ordu olardım.
Apollon olardım – musiqinin , incəsənətin şeirlərin tanrısı ,Zeusun oğlu Artemisin qardaşı olardım.Gümüşdən yayım olardı,heç vaxt yalan danışmazdım,xəstələrin ümidi Apollon olardım.Honos olardım – bilərdim ki, qürür , ədalət və cəngavərlik tanrısıyam ,mizrağım olardı,,, Janus olardım – başlanğıc və sonun hakimi..Liberalites kimi cömərd, Poseidon kimi hiddətli olardım üç dişli yabam olardı, dənizlərin hakimi olardım ,Afrodit olardım göyərçinim olardı mənə sadiq , eşq tanrısı olardım,Ares olardım əzərdim döyüşlərdə haqsızları öz mizrağımla ,Atena olardım güclü məntiqim olardı qorxudardım şimşəklə düşmanlarımı, ya da elə Zeus olardım mütləq hakimiyyətin sahibi,tanrıların tanrısı.Anam hər gün təkrarlayır- qonşunun oğlu gülməmməd qədər də olmadın-,bəxtəvər başıma.
Olmadım türk oldum hər sabah vətəni milləti qurtarmaq üzrə yeni bir senaryoyla oyanıb bu günün işini sabaha buraxanlardan oldum,musiqi dinlərkən eşitdiyim hər hansısa kədərli bir mahnıyla həyata küsən,arxasınca gələn sonraki mahnıdaysa qalxıb şappur şupur oynayanlardan oldum..Bütün dünyanın xaos deyə bağırdığı günlərdə mən gülüb oynayanlardan oldum..Qonşuma baxıb onda var məndə yox deyənlərdən, içini yeyənlərdən oldum,qeyrəti əllərə verib kişiyəm deyə gəzənlərdən oldum,nə yazdığını bilməyənlərdən oldum ele bu qeydlər kimi, sağ qulaqdan alıb soldan verənlərdən oldum, pir-ocaq qapılarında donunun ətəyini cırıb ağaclara bağlayanlardan oldum,həyatını ataların zarafatıyla korlayanlardan oldum..”- Cümlələr hər dəqiqə onun sinirlərini oyadırdı qatı milliyətçiydi və millətinin belə alçaldılmasına dözə bilmirdi, amma anlamırdıkı yazını yazan digər millətləri dəstəkləmir nə də millətlərlə bir davası yoxdu sadəcə nə ola bilərdi ama nə olduğunu yazıb,o xarabalıqdan tapdığı bu dəftərin kimə aid ola biləcəyni ya da bura necə gəldiyini fikirləşirdi.Bunu yazan indi həyatdadı ya yox öz ağlında götür qoy edirdi,dəftərin cox səhifəsi cırılmış , əzilmişdi üz qapağında Enigmam yazısı güclə oxunulurdu səhifələri daha da irəli çevirdi - “Nifrət etdiyimiz işlərdə işləyib lazımsız şeylər alırıq,bizlər tarixin ortancıl övladlarıyıq.Məqsədimiz ya da yerimiz yoxdur,bizim savaşımız ruhani bir savaşdır,televizor qarşısında böyüdülərək milyoner film ulduzu ya da rock ulduzu olacağımıza inandıq,amma olmadıq və bu səbəbdən çox hirsliyik..!!” – sözlər hansısa filmdən tanış gəlirdi görünür qeyd üçün yazılmışdı səhifənin sonunda Sabirin şeirinden bir parça yazılmışdı
“Çıxdı günəş doldu cahan nur ilə,
Cütçü sürür tarlada çüt şur ilə,
Atlar öküzlər kotana güc vurur,
Gah yeriyir , gah yıxılır , gah durur.” – altınada balaca həriflərlə-“heç cütçü də ola bilmədim” – sözləri yazılmışı.Artıq səhifələri daha tez tez çevirməyə başlamışdı və hər səhifədə gözünə qısa qısa sözlər cümlələr ilişirdi – “hurt agony pain, love it.”,“Simurg”,“İlyada” “Həyatdan istefa edirəm”, “ Mən tanrıya qiptə edirəm,millətdə mənə”,“İnsanlar kalleşdir”,“Mənim Tanrım Sərxoş”, “Hər kəs özünü axtarır,mənsə özümü qururram,sıfırdan.”, “Safonun lənəti”,“ Beynimlə ürəyimin savaşı”,“biraz seratonin cox az”, “Не верь, Не бойся, Не проси !!!”,“nullibizm” ,“kleo” – hər səhfədə hər vərəqdə yarımçıq mütəlif dillərdə yazılar, sloqanlar, qeydlər.. “Zaman her şeyi deyiştiriyor tıpkı kendini yenilediği gibi,ama bizim ondan farkımız o her seferinde aynı rakamların etrafında dönüp dururken biz her seferinde yeni bir düşünceye kapılıp gideriz ve eskiye sadık kalmayız bu bizim sadakatlığımızımı yoksa doğruya sadık kalmamızımı gösterir bilemeyiz bildiyimiz tek şey yaptığımızın doğru olduğu ve tabi kendimize göre..”
Oxudu oxudu oxudu sonra saatına baxdı çox gec olmuşdu getməliydi cibindən mavi qələmini çıxarıb dəftərin alt tərəfinə bir cümlə yazdı -“əgər həyatdasansa ,məqsədsiz gələcəyə doğru addım addım ilərləyən narsist,o biri tərəfdəsənsədə cəhənnəm qapısının nökəri olmusan yəqin..(arzuna çatdın təbriklər)” – Sonra tapdığı bu qara dəftəri elə aid olduğu bu xarabaxanaya tullayıb gecənin qaranlığında yox olub getdi…
Belə…
P.S – Sərxoşun qeydləri..(əsərdən parçalar)
Xancan Kərimov 2009-08-15
